Jesen i zima su periodi kada su deca podložnija respiratornim infekcijama, koje su među najčešćim oboljenjima u ovoj populaciji. Stručnjaci upozoravaju da nagle promene temperature, hladno vreme i povećana vlažnost mogu stvoriti povoljne uslove za širenje virusa koji uzrokuju prehlade, grip i druge respiratorne infekcije.
U ovom periodu godine, deca često pate od infekcija gornjih disajnih puteva, poput prehlada, upale grla i rinitisa, dok je povećan rizik i za infekcije sinusa i srednjeg uva. Roditelji treba da budu posebno oprezni i obrate pažnju na simptome poput povišene temperature, kašlja, zapušenog nosa i bolova u grlu, jer ovi znakovi mogu ukazivati na infekciju koja zahteva lečenje. O najčešćim respiratornim infekcijama kod dece razgovaramo sa specijalistom pulmologije dr Mihailom Bašom, sa Instituta za majku i dete u Beogradu.
Zapušen nos, bolovi u grlu i povišena temperatura
„Respiratorne infekcije kod dece predstavljaju najčešći tip infektivnih oboljenja u ovoj populaciji i glavni su razlog javljanja izabranom pedijatru. Kod najvećeg broja dece radi se o virusnim infekcijama gornjih disajnih puteva – nosa i ždrela, a u određenom broju slučajeva infekcija zahvata i paranazalne šupljine (sinuse) i srednje uvo. Iako bolest može da ostane lokalizovana i dominantno je samoograničavajućeg karaktera, kod određenog broja dece dolazi do širenja fokusa infekcije i zahvatanja donjih disajnih puteva.
U srazmerno manjem broju slučajeva radi se bakterijskim infekcijama koje imaju teži klinički tok i zahtevaju primenu antibiotika, bilo kod kuće ili u bolničkim uslovima. Nespecifična klinička prezentacija i mogućnost mešovitih virusno-bakterijskih infekcija u izvesnoj meri otežavaju razlikovanje virusnih i bakterijskih infekcija, što za posledicu može da ima i nekritičku primenu antibiotika“, naglašava naš sagovornik, dr Baša.
Mere prevencije respiratornih infekcija kod dece mora biti na visokom nivou, jer se ove infekcije lako prenose putem vazduha i direktnim kontaktom. Posebno su rizična deca koja borave u kolektivima, poput vrtića i škola, gde je mogućnost prenosa povećana.
Boravak u kolektivu pogoduje razvoju respiratornih infekcija
„Respiratorne infekcije imaju tipično sezonski karakter sa pretežno jesenjom ili zimskom distribucijom. Boravak u zatvorenom prostoru, pohađanje kolektiva i slabija ventilacija (provetravanje) prostorija pogoduju porastu učestalosti infekcija tokom jeseni i zime. Zbog svega, nije retkost da u kratkom periodu više pojedinaca iz grupe ima slične simptome zbog kojih odsustvuju iz predškolske ustanove ili škole. Izuzetak čine deca koja oboljevaju od velikog kašlja – pertusisa. Iako može da se javi tokom cele godine, ova bolest ima nešto veću učestalost tokom letnjih meseci.
Respiratorne infekcije javljaju se sa većom učestalošću tokom prve tri godine života, a razlozi za to su višestruki. Prva godina života je period sazrevanja i prilagođavanja lokalnog imuniteta, što stvara “vremenski prozor” otvoren za infektivne agense i povećava rizik od nastanka lokalnih infekcija. Takođe, anatomska struktura gornjih i donjih disajnih puteva u određenim uslovima može favorizovati nastanak infekcija – na primer, uvećan treći krajnik kod dece uzrasta od 3 do 4 godine ili relativno uži disajni putevi kod muške dece do treće godine. S obzirom na to da su ovi faktori specifični za uzrast, problemi koji iz njih proizlaze najčešće su vezani za najraniji period života,“ kako ističe dr Mihail Baša.
Virusne infekcije gornjih disajnih puteva, u najvećem broju slučajeva, izazvane su rinovirusima, humanim metapneumovirusom, adenovirusom ili ehovirusima. Zapaljenje malih disajnih puteva u prve dve godine najčešće je izazvano respiratornim sincicijalnim virusom (RSV).
Bakterijske infekcije kolonizuju gornje disajne puteve
„Kada su u pitanju bakterijske infekcije, one su u najvećem broju slučajeva izazvane sojevima koji kolonizuju gornje disajne puteve, poput pneumokoka (Streptococcus pneumoniae), Moraxella catarrhalis ili netipizovanog Haemophilus influenzae. Pod određenim okolnostima, kao što su pad lokalnog imuniteta, izloženost duvanskom dimu ili istovremena virusna infekcija, može doći do prelaska ovih bakterija u srednje uvo ili parenhimu pluća, čime se povećava rizik od težih infekcija.
Međutim, kod dece sa urođenim ili stečenim oboljenjima imunološkog sistema, kao i kod onih koji su na dugotrajnoj imunosupresivnoj terapiji ili zavise od uređaja za mehaničku ventilaciju, treba imati na umu i širu lepezu drugih bakterijskih i gljivičnih (fungalnih) uzročnika. Dijagnostikovanje i lečenje ovih infekcija spadaju u domen tercijarne zdravstvene zaštite“, kaže naš sagovornik.
Deca koja pate od respiratornih infekcija obično se žale na sekreciju iz nosa, kašalj, otežano disanje, osećaj umora i malaksalosti i povišenu telesnu temperaturu. Simptomi mogu varirati u zavisnosti od vrste infekcije i uzrasta deteta.
„Kombinovanjem samo nekoliko simptoma nastaje široka lepeza kliničke prezentacije respiratornih infekcija. Sekrecija iz nosa sa kijanjem i bolom u grlu sa ili bez povišene telesne temperature predstavljaju tipičnu kliničku sliku virusnih infekcija gornjih disajnih puteva, Međutim ukoliko dete odbija obroke i lošeg je opšteg stanja između skokova telesne temperature, ono zahteva posebnu pažnju. U određenom broju slučajeva – pre svega kod bakterijskih ili komplikovanih virusnih infekcija – kliničkom slikom dominira ubrzano disanje, vlažan kašalj, uvlačenje mekih tkiva grudnog koša i povećana količina sekreta u disajnim putevima. Kod dece zavisne od respiratorne tehnologije (respirator) simptomi mogu da budu diskretni – izmena boje i drugih fizičkih svojstava sekreta dovoljan su razlog da bi se postavila sumnja na infekciju, Takva deca zahtevaju hospitalizaciju,“ izričit je dr Baša.
Težina kliničke slike respiratornih infekcija je individualna i zavisi od niza faktora, uključujući broj i vrstu udahnutih virusnih ili bakterijskih čestica, opšte zdravstveno stanje deteta, uhranjenost, stanje imunološkog sistema, uzrast i prisustvo drugih oboljenja.
„Prevremeno rođena deca, pothranjena deca, deca sa imunodeficijencijom, kao i ona sa hroničnim plućnim i srčanim oboljenjima, imaju veći rizik od težeg kliničkog toka. Težak klinički tok respiratornih infekcija označava stanje koje zahteva hospitalizaciju i/ili ima potencijal da ostavi dugotrajne posledice. Ove posledice mogu biti strukturne (poput oštećenja plućnog tkiva) i funkcionalne (kao što su smanjena plućna funkcija ili otežano disanje). Takvi slučajevi obično zahtevaju intenzivniji medicinski nadzor i lečenje kako bi se sprečile komplikacije i omogućio oporavak.“
Redovna imunizacija važna mera prevencije
Prevencija je ključna u svim fazama lečenja respiratornih infekcija i igra vitalnu ulogu u smanjenju rizika od nastanka komplikacija. Preporučene vrste prevencije svakako su higijenske mere, redovno pranje ruku, posebno pre jela ili nakon kontakta sa zaraženom osobom, održavanje distance sa ljidima koji imaju respiratorne simptome, kao i redovno provetravanje prostorija u kojima borave deca.
„ Redovna imunizacija, prema kalendaru vakcinacije, predstavlja ključnu meru za pouzdanu zaštitu od određenog broja virusnih i bakterijskih infekcija. Pored toga, poštovanje opštih pravila zdrave i raznovrsne ishrane ostaje temelj zdravog života i efikasne zaštite od infektivnih i neinfektivnih bolesti. Takođe, izbegavanje česte i nepotrebne primene antibiotika ključno je za očuvanje normalnog mikrobiološkog diverziteta u ljudskom organizmu. Dokazano je da bakterije koje prirodno nastanjuju ljudski organizam mogu u određenoj meri doprineti borbi protiv virusnih infekcija.
Važno je napomenuti da za neke uzročnike respiratornih infekcija postoji i pasivna profilaksa. Na primer, kod najrizičnijih grupa, kao što su deca u prve dve godine života, primenjuje se palivizumab – monoklonsko antitelo koje se daje jednom mesečno u periodu od oktobra do aprila. Ova terapija koristi se za prevenciju bronhiolitisa izazvanog respiratornim sincicijalnim virusom, objašnjava dr Mihail Baša, specijalista pulmologije na Institutu za majku i dete u Beogradu.
Photo by: Freepik
Photo by:Pixabuy
